Insulinooporność to przewlekły, choć potencjalnie odwracalny stan obniżonej wrażliwości tkanek – w szczególności tkanki tłuszczowej, mięśniowej – na działanie insuliny. Skutkuje to utrzymującym się podwyższeniem poziomu tego hormonu w surowicy krwi. Współcześnie uważa się, że główną przyczyną tego stanu jest nadmierne gromadzenie rezerw energetycznych w komórkach pod postacią tłuszczu. Z tej perspektywy insulinooporność nie jest klasyfikowana jako jednostka chorobowa, lecz jako ewolucyjny mechanizm obronny, chroniący komórkę przed nadmiernym napływem glukozy i kwasów tłuszczowych, czyli tzw. „przekarmieniem”.
Otyłość poprzedza wystąpienie insulinooporności, która ma na celu ograniczenie dalszego wnikania składników odżywczych do wnętrza komórki. U osób, u których ten proces kompensacyjny nie wykształca się mimo gromadzenia się tłuszczu w komórce, dochodzi do rozwoju otyłości ekstremalnej. Jednocześnie wysoki poziom glukozy stymuluje dalszy wyrzut insuliny, co sprzyja budowie tkanki tłuszczowej, tworząc mechanizm błędnego koła. Wyjątek stanowi insulinooporność występująca w przebiegu zespołu policystycznych jajników (PCOS), gdzie jest ona elementem patogenezy niezależnym od masy ciała.
W aktualnym stanie wiedzy nie istnieje farmaceutyk zdolny do bezpośredniego wyeliminowania insulinooporności powiązanej z otyłością. Farmakoterapia (metformina) jest rekomendowana przede wszystkim w przypadku insulinooporności towarzyszącej PCOS. Najlepsza metodą uniknięcia insulinooporności jest dieta niskowęglowodanowa.
Wsparciem w regulacji glikemii mogą być jednak wybrane surowce roślinne np:
- Ziele rutwicy: surowiec o właściwościach hipoglikemizujących, będący prekursorem metforminy.
- Berberyna: wykazująca skuteczność nie tylko w obniżaniu poziomu glukozy, ale również w redukcji masy ciała i optymalizacji profilu lipidowego.
- Ekstrakt z naowocni fasoli: wspomagający obniżenie stężenia glukozy w surowicy.
Powyższe składniki łączone są w preparatach złożonych, takich jak Glukobon.
W przypadku Zespołu Policystycznych Jajników (PCOS) sprawdza się natomiast stosowanie P‑complex.
Podkreślić należy, że kluczowym i najskuteczniejszym elementem postępowania jest radykalna zmiana stylu życia. Obejmuje ona przede wszystkim zwiększenie regularnej aktywności fizycznej oraz wdrożenie diety o niskim indeksie glikemicznym, co pozwala na skuteczne ograniczenie gwałtownych skoków glukozy we krwi. Mimo, że eliminacja otyłości jest fundamentem leczenia insulinooporności, w praktyce klinicznej zmiana nawyków pacjenta pozostaje najtrudniejszym do zrealizowania etapem terapii.
